Hoofdstuk 4
De inhoud van deze website is auteursrechtelijk beschermd. ©
The content of this website is protected by copyright. ©
Der Inhalt dieser Website ist urheberrechtlich geschützt. ©
Le contenu de ce site est protégé par le droit d'auteur. ©
Hoofdstuk 4
4.0 Een stad in de greep
In het najaar van 1944 bevond Rotterdam zich in een wurggreep. De stad droeg nog altijd de littekens van het bombardement van mei 1940. Wijken waren verwoest, gezinnen uiteengerukt, voedsel schaars en brandstof vrijwel onvindbaar. De Duitse bezetter voerde de druk verder op. Maatregelen volgden elkaar in hoog tempo op. De onzekerheid groeide.
Hoop en angst bestonden naast elkaar — maar zekerheid ontbrak.
Op dinsdag 5 september 1944, later bekend geworden als Dolle Dinsdag, verspreidde zich het gerucht dat de geallieerden Nederland spoedig zouden bevrijden. NSB’ers sloegen op de vlucht. Mensen fluisterden op straat dat het einde van de bezetting nabij was. Ook in Rotterdam leefde die hoop. In duizenden gezinnen — ook in het mijne — werd voorzichtig gesproken over vrijheid.
Maar de werkelijkheid bleek anders.
De geallieerde opmars stokte bij de grote rivieren. Operatie Market Garden bracht niet de doorbraak waarop velen hadden gehoopt. Rotterdam bleef bezet gebied. De teleurstelling was voelbaar en zwaar. De Duitse bezetter reageerde met toenemende hardheid. Er kwamen meer controles, meer dreiging, meer willekeur.
Wat begon als hoop, sloeg om in spanning.
En toen, enkele weken later, werd die spanning werkelijkheid.
Op vrijdag 10 november 1944 omsingelden Duitse troepen grote delen van Rotterdam. Bruggen werden afgesloten, straten geblokkeerd, wijken hermetisch afgezet. Mannen tussen ongeveer 17 en 40 jaar moesten zich melden. Huizen werden doorzocht. Wie zich niet meldde, werd opgejaagd.
Tienduizenden mannen werden die dag opgepakt tijdens wat bekend zou worden als de Razzia van Rotterdam.
Achter iedere voordeur speelde zich een eigen drama af.
Terwijl Rotterdam onder toenemende druk stond, ontwikkelden de gebeurtenissen zich in de dagen vóór 10 november 1944 in een zorgwekkende richting.
10 november 1944 – Razzia in Rotterdam-Zuid
In de vroege ochtend van 10 november 1944 omsingelden Duitse militairen de wijken van Rotterdam-Zuid. In onder andere Tuindorp Vreewijk, Bloemhof, Hillesluis en Feijenoord werden mannen tussen 17 en 40 jaar ruw uit hun huizen gehaald.
Zonder aanklacht, zonder afscheid, zonder zekerheid over wat hen te wachten stond. Moeders, vrouwen en kinderen bleven verbijsterd achter.
Wat volgde was een massale deportatie naar Duitsland. Velen kwamen terecht in dwangarbeiderskampen rond Osnabrück en andere industriesteden. Voor sommigen werd het een weg zonder terugkeer.
Deze foto toont geen momentopname alleen — zij toont het begin van een tragedie die gezinnen voorgoed tekende.
Vooraf – De dagen vóór 10 november 1944
In september 1944 werd er in onze buurt weer naar de lucht gekeken. Er werd gesproken over vliegtuigen, over een luchtbrug, over de komst van de geallieerden. De naam Operatie Market Garden ging van mond tot mond. Voor volwassenen was het een militaire operatie. Voor een kind betekende het iets anders: het was een teken van hoop !
Ik herinner mij dat ik kentekens en markeringen van vliegtuigen noteerde. Het leek belangrijk. Alsof het bijdroeg aan het verwelkomen van hen die ons zouden bevrijden. De spanning was anders dan in de jaren daarvoor. Er werd gefluisterd, maar er werd ook voorzichtig geloofd dat het niet lang meer kon duren.
Die hoop bleek voorbarig.
Na september bleef Rotterdam-Zuid onder Duitse bezetting. De bevrijding stokte bij de grote rivieren. De dagen werden korter, de nachten kouder. Achter voordeuren sprak men over voedsel, over brandstof, over wat de winter zou brengen. De onzekerheid nam toe. Er deden geruchten de ronde over grootschalige arbeidsinzet. Mannen werden gewaarschuwd om zich gedeisd te houden. Sommigen doken onder. Anderen bleven thuis — uit plichtsgevoel, uit verantwoordelijkheidsbesef, of eenvoudigweg omdat men niet kon geloven dat het zó massaal zou worden.
Wat wij niet wisten, was dat de bezetter voorbereidingen trof voor een grootschalige razzia.
De actie werd zorgvuldig voorbereid en vrijwel zonder uitlek uitgevoerd. Wijken werden in sectoren verdeeld, bruggen en uitvalswegen bewaakt, complete straten systematisch doorzocht. Voor zover bekend was het georganiseerde verzet niet tijdig op de hoogte van de precieze datum en omvang van deze operatie. Algemene waarschuwingen voor arbeidsinzet bestonden, maar geen gerichte alarmering die kon voorkom wat op handen was.
Wat op 10 november 1944 zou plaatsvinden, overtrof de somberste verwachtingen..
Achter iedere voordeur speelde zich een eigen drama af.
Maar wat betekende dat concreet?
Achter één van die voordeuren woonde de heer Zuijdweg. Zijn verhaal helpt ons te begrijpen hoe de razzia van 10 november 1944 het bestaan van talloze Rotterdamse gezinnen ingrijpend veranderde.
Op die ochtend werd bij hem aangebeld. Het was een gewone dag begonnen in Rotterdam-Zuid, maar die rust werd abrupt verbroken. Wat volgde, sleurde hem mee in een reeks gebeurtenissen die zijn leven voorgoed zouden veranderen.
Voor jonge generaties kan het moeilijk zijn zich voor te stellen wat een razzia werkelijk betekende. Daarom is het belangrijk een persoonlijk verhaal te volgen.
Het levensverhaal van de heer Zuijdweg helpt ons te begrijpen wat er achter één voordeur gebeurde op 10 november 1944 — en waarom deze geschiedenis niet vergeten mag worden.